İZ SÜRMEK
ÇEVRENİN GÖZLENMESİ
İnsanın doğayı tanıyabilmesi için iyi bir gözlemci olması gereklidir.Medeniyet
bizleri tekdüze bir yaşam içinde tutsak etmiştir.İnsanlar kendi
dert ve problemleri ile boğuşurken yanında duran bir kişiye,önünden
her gün geçtiği sokak ve caddelere dikkat etmemektedirler.Aynı
cadde üzerinde yıllardır asılı olan bir panoyu yıllar sonra farkedip
bunun yeni konduğunu zanneden nice insan vardır.Bu durum, bakıpta
görmemekten kaynaklanmaktadır. İzcilere birçok dikkat geliştirme
programı uygulamıştık.Bu eğitimlerden birinde bir oyunun amacı
bir mekanda yanımızda duran tanımadığımız bir insanın mesleğini
tahmin etme oyunuydu.İzciler o kişiyi belli etmeden ve rahatsızlık
vermeden incelerler ve bir sonuç çıkarmaya uğraşırlardı. Kıyafeti
,Ayakkabıları,Elleri (Yapılan mesleklerin bir çoğunu ellerden
anlamak mümkündür.Bir İngiltere seyahatimde havaalanı kontrol
görevlisinin insanların ellerini incelediklerini farketmiştim.)Saç
ve sakalları o kişi hakkında bir çok ipucu verir. Bu uygulamada
izcilerin iyi gözlemci olmaları ve çevrelerine dikkat etmeleri
öğretilirdi.Yine benzer bir çalışmada izcilerin bir bina içinde
okları takip ederek bir odaya toplanmaları sağlandıktan sonra,izcilere
tek tek sorular yöneltirdik.Bu sorularda o odaya gelinceye kadar
kaç basamak çıktıkları,kaç kere sağa veya sola döndükleri,girdikleri
odanın kapısında herhangi bir tabela olup olmadığı varsa ne yazılı
olduğu,girdikleri odanın kaç penceresi olduğu gibi dikkati geliştiren
uygulamalar yapardık.Tüm İstanbul'u kapsayan ve ildeki izcilerin
belli sayıda gruplar halindeki katıldığı büyük yarışmalarda her
izci grubuna İstanbul'dan çekilmiş fotoğraflar dağıtarak belli
bir süre içinde o yeri bulmalarını isterdik.
KONSANTRE OLMA
Dikkat geliştirme uygulamalarında Kim's Game isimli çalışmada
önemli bir yer tutar.Bu uygulamada eğitim alan kişinin önüne üstü
örtülü olan 20 değişik obje konur.Örtü açılır ve 1 dakika beklenir
ve tekrar üstü kapatılır.Öğrenciden bu 20 objeyi tanımlanması
istenir.Bu çalışmalarda objelerinin konduğu arka plan değiştirilerek
uygulama zorlaştırılır.Çalışmalar ilerledikçe öğrencilerden objelerin
konumları,renkleri,üzerlerinde yazı varsa ne yazdığı?,bir anahtarın
renginden-markasına-diş sayısına kadar farklı bilgileri bu bir
dakika içinde gözlenmesi istenir.
Tüm bu uygulamalardaki amaç, insanların yanlızca doğada değil
şehirde de duyularını kullanmasını ve keskinleştirmesini öğretmektir.Çevresine
veya yaptığı bir işe konsantre olmayı,dikkatini bir noktaya toplamayı
öğrenmemiz hayatımızın her safhasında bize gereklidir.Okulumuzda,çalışma
hayatımızda bize en gerekli olan bu eğitimi almamız gelişimimiz
açısından çok önemlidir.
BİR İZİN ARDINDA
İz sürme, doğadaki yaşamını sürdürmekte olan bir kişi için çok
gerekli bir beceridir.Arazinin şekli ne olursa olsun,ister kumlu,ister
toprak oradan geçmiş bir canlı mutlaka bir izini bırakmıştır.Belli
bir eğitimi almış yetişmiş bir kişi yeterli derecede konsantre
olduğu taktirde,izini sürdüğü canlının iri veya zayıf olduğunu,yorgun
veya dinlenmiş,dişi veya erkek,ağırlık taşıyıp taşımadığını,rahat
veya endişeli olduğunu,yaralı veya sağlıklı olduğunu izlerinden
anlaması mümkündür.
İz sürmeyi yanlızca doğada hayatta kalma,bir av hayvanını takip
etme olarak algılamak yanlıştır.Doğada gezilere giden birçok insan
kaybolmaktadır.Kaybolduğunda bir insanın yeri ancak izi izlenerek
bulunabilir.
EĞİTİMİN YÖNTEMLERİ
Şehirde ve doğada dikkati geliştirmek için yapacağımız çalışmalar
sayesinde iz sürmeyi öğrenmemiz kolaylaşacaktır.Bu bölümde izciler
ile yaptığımız çalışmaları anlatmamdaki gaye, tanıdığım birçok
izcinin çok iyi iz sürdüğünü ve bu yeteneklerinin aldıkları eğitim
sonucu olduğunu bilmemden kaynaklanmaktadır.Yukarıda anlattığım
gibi dikkatini şehirde odaklamayı öğrenen izcilere doğada ilk
olarak belli renkte küçük kağıt parçalarını takip etmeyi öğretiyorduk.Kolay
görülebilmesi için bu kağıtlar beyaz renkte şeçilirdi.Eğitimin
daha sonraki safhalarında beyazdan daha koyu renklere geçilirdi.Eğitimde
önden giden bir kişi bu kağıtları belli bir rotada ve aralıkta
bırakır,arkadan takip eden ana gruptakilerin nereye gittiğini
bilmedikleri öndeki kişiyi bulmaları ve bu kağıtları takip edip
toplayarak o kişiyi peşinden takip etmesi istenirdi.Oyun sonunda
en fazla kağıdı bulup toplayan izci ödüllendirilirdi.Eğer grup
daha önce tespit edilmiş ve bilmedikleri noktaya kağıt takip ederek
ulaşmışsa veya öndeki kişiyi yakalamışlarsa eğitim başarılı geçmiş
kabul edilirdi.Başka bir gün eğitimin ikinci safhasında bırakılan
kağıtlar arasındaki mesafe artırılır,iş zorlaştırılırdı.İz sürenler
iki kağıt arasındaki boşluğu yerdeki izleri inceleyerek kapatmaya
çalışırlardı.Üçüncü safhada kağıt bırakılmaz sık konulan teknik
iz işaretleri olarak adlandırdığımız işaretleri koyardık.Bu işaretler
doğada bulacağımız odun,taş parçalarını çeşitli şekilde üstüste
veya yanyana konmasıyla oluşturulurdu.Otluk alanlarda bir demet
otun beraberce koparmadan uçlarından düğümlenmesi,bir ağacın gövdesine
konan bir işaret giden kişinin oradan geçtiğini anlamamızı sağlardı.Uzun
süren bu eğitimler sonucunda iz sürenlerin gözlemleri keskinleşir,doğada
olmaması gereken işaretleri(üç küçük taşın üstüste durması gibi)bulurlardı.Bu
eğitimlerde net olan bir ayak izinin alçı kalıbı alınır.Sonraki
oda çalışmalarında bu iz kalıbı incelenerek aslı ile karşılaştırılırdı.Zaman
içinde mevsimlere göre izlerin kuruma,bozulma dağılmaları gözlenir,izin
yaşı saptanmaya çalışılırdı.
İZ TANIMANIN GÜNCELLİĞİ
Günümüzde birçok gelişmiş ülkede resmi olarak kurulmuş arama ve
kurtarma timlerinin aldıkları eğitimler arasında başta gelen iz
sürme eğitimi ,özel kuruluşlarca arzu edenlere hafta sonu kursları
şeklinde verilmektedir.Bu yazıda uzun ve sabır isteyen bir çalışmayı
gerektiren iz sürme tekniklerini,hayvan izlerini tanımayı,izin
yaşının tanımlanmasındaki etkenleri özetleyerek anlatmaya çalışacağım.Unutulmaması
gereken bu eğitimlerin doğada uygulanmadıkça öğrenilmesinin imkansız
olduğu gerçeğidir.
365 Gün adlı anı-romanda Vietnamdaki Amerikan askerlerinin cöngüldeki
yaşamı anlatılmaktadır.
"_Mesele bir takım şeyleri bilmekte değil,bir takım duygulara
sahip olmakta.Tıpkı izleme hareketında olduğu gibi.Bir cöngül
içinde yapayanlız kaldığınız taktirde,kendi güçlerinizden başka
bir dayanağınız olmadığı zaman,bu duygular ve sezgilerden başka
yardımcınız var mıdır?Başka tek bir kişi yoktur size yardım edecek.Eğer
bu duygu ve sezgi güçlerinizi iyi kullanırsanız,bir iz bulabilirsiniz.Onların
sadece kaç kişi olduklarını,ne dereceye kadar ileri gidebileceklerini,karahgahlarının
yakında olup olmadığını,ellerinde hangi silahlar bulunduğunu tahmin
edebilirsiniz.
_Yürüyüş sırasında mola verdikleri zaman silahlarının yerde bıraktığı
izlerden,ne tip silahlar taşıdıklarını anlayabilirsiniz.Ayak İzlerini
inceleyerek,zinde insanlar olarak mı,yorgun ve bitkin insanlar
mı olduklarını anlıyabilirsin,çünkü yorgun ve bitkin insanlar
ayaklarını süreyerek yürürler.Şuraya buraya attıkları şeyler size
ip ucu verir.Eğer bir konaklama üssüne yakınsalar yiyeceklerin
tamamını bitirmeden fırlatıp atarlar.Eğer ağaçların dalları omuz
hizasından kırılmışsa,silahlarını ellerinde dik tutarak geçmişlerdir.Yani
hücuma maruz kalabileceklerini düşünerek geçmişlerdir.Eğer ağaç
dalları hiç kırıl mamışsa,sılahlarını ellerinde gevşek gevşek
sallayarak geçmişlerdir. 365 gün sayfa 312 ".
Ormanda geceleyen bir kişinin izlerini okumak.
a-Tüfek izi,yağ,dipçik izi b-İzmaritler c-Hamak
ipi izi d-Çöpler f-Ocağın izleri g-Oturan kişinin ağaçta ve
çimde bıraktığı izler h-Çantanın izi e-Tulumun otlardaki izi
Dikkati toplamak,kişileri teşhis
etmek,insanları tanımlamak ve çeşitli eğitimlerde kullanmak
için aşağıda insan tanımı için örnekler yer almaktadır.
Tanımlamaları bu kalıplara uydurarak yapılan çalışmalarda
herkesin anlıyabileceği temel kalıplar oluşturulmuş olur.Tarif
edilen kişiyi zihinde canlandırmak kolaylaşır.
Doğada konan teknik iz işaretlerinden birkaç örnek
İz sürme tüm duyuların devrede olduğu,dikkatin yoğunlaştığı
ve sürülen izin sahibi ile telepatik ilişkinin kurulduğu bir
olaydır.İz sürende izlenen hayvan veya insanın izlendiğini bildiği
düşüncesi hakim olursa,bir müddet beklemesinde yarar vardır.İşaretleri
iki gruba ayırabiliriz.
Birinci gruptaki izler yere doğrudan bırakılan izlerdir.Hayvan
veya insan ayakizi gibi.İkinci grup izler ezilmiş kırılmış dallar
ve bitkiler,farklı yöne yatmış bitkiler,ters dönmüş yapraklar
,üzerlerinden çiğin silindiği yaprak ve bitkiler,yer değiştirmiş
taşlar(Yer değiştiren yaprak ve taşların daha koyu olan ve nemli
olan altlarının ters dönmesi neticesinde renk farklılığı oluşur)Ayaklardan
dere kenarına taşınan su ve çamur,bulanmış dere suyu,hayvan
tüy ve kürkleri gibi.
İz sürmede ince ve hafif bir çubuk taşımak gereklidir.Bu çubuk
sayesinde bir sonraki izin yerini tespit etmek kolaylaşır.
İzin incelenmesi.
Çubuk yardımıyla bir sonraki izi arama.
İzleri zemindeki çimenin ve otların yatmasından anlıyabiliriz.
İzin iyi okunabilmesi için izi görmek gerekir.İzi eniyi
görmek için izi,güneşle aramıza almak gerekir.Güneşin eğik olduğu
sabah ve ikindi saatleri gölgelerin uzun olduğu saatler en iyi
saatlerdir.
Çıplak ayaklı insan ayak izi topuk ve ön tarafta yer alan taban
ve az belirgin parmakların izlerinden oluşur.Farkı anlamak için
izin boyuna ve başparmağın küçük parmaklar ile yaptığı açıya
bakmak gerekir.
Ayakkabı çıplak insan veya tüylü tavşan ayağına kıyasla
keskin işaret bıraktığından izlenmesi daha kolaydır.Kadın ayak
izleri erkeklere kıyasla daha küçüktür.Ayrıca kadınlar ayaklarını
daha içe basıp yürürler ve ayak uçları dışa dönüktür.
İzin zeminde bıraktığı izi ölçerken dikkat etmemiz gereken husus
izin gerçek boyunun ölçülmesidir.
Hayvan izleri hayvandan hayvana değişiklik arzeder.Temel olarak
şu standartları belli hayvan grubu için kabul edebiliriz.
Yürüyen hayvanın adım boyu böyle ölçülür.
Hayvanların dört ayağı olması nedeniyle insana göre adımlarının
modeli farklıdır.Bu fark hayvanın hızıyla değişir.İzlerden hayvanın
hızını anlamamız mümkündür.
Hızla beraber değişen izlere dikkat edin.
Koşan bir insanın izlerini yürüyen bir insandan farklı kılan
izleri şöyle sıralıyabiliriz.Ayak izlerinde kaymalar artar,iz
derinleşir,tabanın izi hakim olur,ayaklar daha fazla dışa dönük
olur,zemine ve bitkilere verilen hasar çoğalır.Yük taşıyan insanın
adımları kısalır,yumuşak zeminde izler daha derinleşir.Bir çok
hayvanın iz modeli değişiktir.
Hayvanın erkek veya dişi olduğu izlerden anlaşılabilir.
Hayvanların izleri
|
|
